Grzebiuszka ziemna

Pionowa źrenica i nocny tryb życia

Grzebiuszka ziemna już na pierwszy rzut oka wydaje się trochę „inna” od większości naszych płazów. Jej oko z pionową źrenicą nadaje jej charakter niemal nocnego drapieżcy. To zresztą nie przypadek – gatunek prowadzi skryty, nocny tryb życia i bardzo często ujawnia się dopiero po zmroku, szczególnie po ciepłym deszczu.

W dzień zwykle wcale jej nie widać. I właśnie ta niewidzialność czyni ją tak intrygującą.

Mistrzyni błyskawicznego zagrzebywania się

Nazwa „grzebiuszka” nie wzięła się znikąd. Zwierzę potrafi bardzo sprawnie wsuwać się tyłem w luźne podłoże, wykorzystując do tego specjalnie przystosowane tylne kończyny. Dzięki temu w krótkim czasie znika pod powierzchnią ziemi lub piasku, pozostawiając obserwatora z wrażeniem, że dosłownie rozpłynęło się w terenie.

Ta umiejętność pozwala jej unikać przesuszenia i przeczekać niekorzystne warunki.

Lubi lekką ziemię

To bardzo ważna wskazówka siedliskowa. Grzebiuszka najlepiej czuje się tam, gdzie podłoże jest na tyle lekkie, by można było się w nim łatwo zakopać. Piaski, luźniejsze gleby, obrzeża pól, suche fragmenty w pobliżu mokradeł i zbiorników – to środowiska szczególnie zgodne z jej potrzebami.

Rozród nadal wymaga wody, ale codzienne życie wiąże ją mocno z odpowiednim gruntem.

Niepozorna z wierzchu, ciekawa z biologii

Ubarwienie grzebiuszki jest raczej stonowane: brązowawe, szarooliwkowe, z nieregularnym wzorem plam. To świetny kamuflaż na tle ziemi i piasku. Z bliska widać jednak, że to bardzo charakterystyczny płaz – masywniejszy od traszki, bardziej „miękki” w rysunku niż ropucha i z wyraźnie odmiennymi oczami.

Nie jest efektowna w klasycznym sensie, ale ma w sobie coś wyjątkowego.

Po deszczu wychodzi na powierzchnię

Największa szansa obserwacji pojawia się podczas ciepłych, wilgotnych nocy. Wtedy grzebiuszka staje się aktywniejsza, żeruje i może przemieszczać się do lub od zbiorników. Suchy, słoneczny dzień zwykle nie daje prawie żadnych szans na spotkanie.

To płaz dla cierpliwych obserwatorów – i dla tych, którzy nie boją się wyjść w teren po zmroku.

Rozród w płytkiej wodzie

Podobnie jak inne płazy, również grzebiuszka potrzebuje zbiorników rozrodczych. Najlepsze są miejsca spokojne, płytkie, z ograniczoną presją ryb. W takich warunkach kijanki mogą się rozwijać bez nadmiernych strat. Drobne, okresowe i mało uczęszczane zbiorniki mają więc dla gatunku duże znaczenie.

To kolejny przykład, że „mało atrakcyjna kałuża” może być dla przyrody miejscem kluczowym.

Jak ją rozpoznać?

W atlasie warto zwracać uwagę na trzy rzeczy: pionową źrenicę, skłonność do zagrzebywania się i ogólną sylwetkę. Jeśli do tego dochodzi piaszczyste środowisko i aktywność nocna, trop staje się bardzo mocny. Dobre zdjęcie z boku, na którym widać oko i głowę, jest tu niezwykle cenne.

Właśnie cechy bardziej behawioralne i siedliskowe pomagają odróżniać ją od innych płazów.

Grzebiuszka ziemna w Dolinie Prosny

Dolina rzeczna nie składa się wyłącznie z mokradeł. Są w niej także piaszczyste wyniesienia, lżejsze gleby, skraje pól i suche fragmenty w pobliżu terenów wilgotnych. Taka mozaika bardzo dobrze pasuje do potrzeb grzebiuszki. Jeśli ma się gdzie zagrzebać i gdzie rozmnażać, może funkcjonować nawet w krajobrazie, który na pierwszy rzut oka nie kojarzy się z rzadkim płazem.

Grzebiuszka ziemna — metryczka gatunku